جمال الدين محمد الخوانساري
319
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
[ حرف عين بلفظ « عند » ] ( از آنچه وارد شده از سخنان حكمت آميز حضرت أمير المؤمنين علي بن أبي طالب عليه السّلام در حرف عين بلفظ « عند » كه بمعنى « نزد » است . ) فرموده است آن حضرت عليه السّلام : 6200 عند انسداد الفرج تبدو مطالع الفرج . نزد بسته شدن رخنهها ظاهر مىشود مطلعهاى گشايش ، يعنى هر گاه كار بر كسى بسيار تنگ گردد ودرها بر أو بسته شود فرج طلوع كند وگشايشى از براي أو حاصل شود . 6201 عند تناهى الشّدائد يكون توقّع الفرج . نزد نهايت رسيدن سختيها ميباشد توقّع گشايش . 6202 عند تضايق حلق البلاء يكون الرّخاء . نزد تنگ شدن حلقههاى بلا ميباشد فراخى « 1 » ، حلقهء « 2 » هر چيز دورى را گويند كه شكافى نداشته باشد وميان آن خالى باشد وشايع است استعارهء آن از براي بلائي كه فرو گيرد دور كسى را واحاطه كند بر أو ومراد به « تنگ شدن حلقهء بلا » اينست
--> ( 1 ) در حاشيهء يك نسخه اين بيت نوشته شده : « بنهايت كه رسد عقده گشايد از كار * گره رشته چو از سر گذرد باز شود » ( 2 ) در منتهى الإرب گفته : « حلقه بالفتح هر چيز مدوّر شكل دايره وزره يا هر سلاح كه باشد ورسن وظرف خالى مانده بعد از آن كه چيزى در وى كرده باشند وپرى حوض يا كم از پرى كه بلند باشد ، وداغيست شتران را ، وحلقهء در وحلقهء مردم وقد تفتح لامها وتكسر أوليس في الكلام حلقة محرّكة الّا جمع حالق اولغة ضعيفة ، حلق محرّكة وكبدر وحلقات بالتحريك وبكسر الحاء جمع ، . ودر أقرب الموارد بعد از ذكر چندى از معاني آن گفته : « وحلقة الباب دائرة مفرغة تعلّق بها ليقرع ، حلقة القوم دائرتهم ومنه : وسأله في حلقةاى وهو بين طلبته المحيطين به كالحلقة ج حلاق على الغالب ، وحلق على النادر كهضبة وهضب » .